ประวัติและพัฒนาการของวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร

ประวัติการสร้างวัดและพระบรมธาตุเจดีย์ปรากฏในตำนานพระบรมธาตุ  ซึ่งกล่าวถึงเจ้าชายทนทกุมาร   กับเจ้าหญิงเหมชาลาอัญเชิญพระเขี้ยวแก้วจากลังกา แต่เรือแตกลอยมาติดฝั่งหาดทรายแก้ว  จึงได้ฝังซ่อน     พระเขี้ยวแก้วไว้ที่หาดทราย  ต่อมาได้อัญเชิญพระเขี้ยวแก้วไปลังกา  และได้นำพระธาตุส่วนหนึ่งกลับมาประดิษฐานยังจุดที่เคยซ่อนพระเขี้ยวแก้ว  จึงสร้างพระบรมธาตุเจดีย์ไว้ที่นี่เมื่อ พ.ศ. 854 ซึ่งต่อมาพระเจ้าศรีธรรมาโศกราชแห่งอาณาจักรตามพรลิงค์  ได้โปรดให้สร้างพระสถูปขนาดใหญ่ตามแบบศิลปะลังกาครอบทับพระบรมธาตุเจดีย์เดิมในปีมหาศักราช 1093 (ตรงกับ พ.ศ.1719) โดยอายุที่ปรากฏตามตำนานสอดคล้องกับการตรวจอายุของอิฐที่ฐานพระบรมธาตุเจดีย์ด้วยวิธีวิทยาศาสตร์โดยวิธีเรืองแสงความร้อน (Thermoluminescence, TL) เมื่อเดือนมกราคม 2559 พบว่าอิฐที่ฐานพระบรมธาตุเจดีย์มีอายุราว 1,119±67 ปี

ในสมัยสุโขทัยและอยุธยา   วัดพระมหาธาตุฯได้พัฒนาขึ้นเป็นศูนย์กลางของพระพุทธศาสนาเถรวาทลังกาวงศ์ (แบบดั้งเดิม)  ในดินแดนไทยอย่างต่อเนื่อง   โดยเฉพาะในสมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม  มีการหุ้มปลียอดของพระเจดีย์ด้วยทองคำ ดังปรากฏในจารึกบนแกนปลียอดใต้กลีบบัวหงายบนยอดพระบรมธาตุ พ.ศ.2155 ความว่า  “พระมหาศรีราชปรีชญา เอาทองห้าตำลึงและญาติอีกด้วย สัปปุรุษทั้งหลายช่วยอนุโมทนา เป็นทองหกตำลึง สามบาท สามสลึง ตีเป็นแผ่นสรวมพระธาตุเจ้า ในขณะออกญาพัทลุงมาเป็นพระยานครและพระเจ้า พระครูเทพรักษาพระธาตุ”

พื้นที่ของวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหารมีขนาด 34.43  ไร่ (5.14 เฮกตาร์)  เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่มีกำแพงอิฐล้อมรอบ  มีซุ้มประตูทางเข้าทั้งด้านหน้าและด้านหลังวัด   พื้นที่วัดแบ่งเป็นสองเขต  คือเขตพุทธาวาส  ซึ่งหมายถึงพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์สำหรับการประกอบพิธีกรรมทางศาสนา  และเขตสังฆาวาส  ซึ่งหมายถึงที่พักและจำพรรษาของสงฆ์  เขตพุทธาวาสนับเป็นพื้นที่โบราณสถาน  มีพระบรมธาตุเจดีย์ประดิษฐานอยู่  มีระเบียงล้อมรอบทำเป็นลานประทักษิณชั้นล่าง  เรียกว่า “วิหารทับเกษตร”  รอบฐานพระเจดีย์มีประติมากรรมช้างล้อม 22 เชือก  ซึ่งเป็นต้นแบบของเจดีย์ช้างล้อมในศาสนสถานที่สุโขทัย  สวรรคโลก และกำแพงเพชร  (ซึ่งได้รับการรับรองขึ้นเป็นมรดกโลกด้านวัฒนธรรมไปแล้วเมื่อ พ.ศ.2534)

ส่วนลานประทักษิณชั้นบนขององค์พระเจดีย์  มีเจดีย์ทรงระฆังขนาดเล็กตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยมทั้งสี่มุมรอบองค์พระเจดีย์ใหญ่   ส่วนยอดของพระบรมธาตุเจดีย์เป็นปล้องไฉน (ฉัตรวลี)  ๕๒  ชั้น  มีบัลลังก์ทรงสี่เหลี่ยม  ระหว่างองค์ระฆังกับฉัตรวลีประดับปูนปั้นภาพพระพุทธรูปปางลีลา  เรียงเป็นทักษิณวัตร  เรียกว่า “พระเวียน”  ส่วนปลียอดพระบรมเจดีย์สูง ๑๐.๘๙ เมตร  หุ้มด้วยแผ่นทองคำหนักราว 141.987  กิโลกรัม (หรือ9,341.31  บาททอง หรือ 114.2 ชั่ง) ประดับด้วยอัญมณีซึ่งมีมูลค่าสูงยิ่ง ทองคำและอัญมณีเหล่านี้ได้มาจาก “พุทธศรัทธา” ของชาวไทยและชาวต่างชาติ  ตั้งแต่ระดับกษัตริย์จนถึงประชาชนอย่างต่อเนื่อง  ในลักษณะ “ราชประชาสมาศัย

วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร มีพระบรมธาตุเจดีย์เป็นประธานของวัด

วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร มีพระบรมธาตุเจดีย์เป็นประธานของวัด
ที่มา :http://4.bp.blogspot.com/7wkNpK0nNr4/VQFrCUAGyoI/AA